Kerstboodschappen

Eendenborst, parelhoen, of kalkoenfilet in truffelsaus. Met toenemende walging begeef ik me door Albert Heijn Molenwijk. Met slagroom gevulde pure-chocoladetruffels, extra large.  Extra lekker als dessert. Ondertussen slalom ik langs de immer in de weg-staande bonusbakken –het zijn er extra veel zo voor de kerst. Ik voel me een slaaf van Albert Heijn. De bonusaanbiedingen bepalen wat er op mijn bord komt, en net als half Nederland maak ik elk jaar een kerstmenu uit de Allerhande. Dat hoeft niet uit de nieuwste te zijn, ik zoek thuis gewoon op de website. Dan kan je bij uitgebreid zoeken kiezen voor snel.  Dat vertel ik mijn gasten natuurlijk niet. Een keukenprinses zal ik wel nooit worden.

Oma's (1905-1996) pannetje

Vandaag ga ik het anders doen. Back to basics. Gekookte aardappelen, speklapje, sla. Niks geen poespas. Er zal dan wel iemand gaan mopperen, maar wanneer niet.  Mijn volle kar leeg ik van zwaar naar licht op de lopende band, terwijl de man achter me al lang voor ik uitgeladen ben dreigend met het volgende-klant-balkje loopt te zwaaien.  Buiten vul ik mijn fietstassen en drie tassen hang ik aan mijn stuur. Alleen nog even de kar terugzetten.

Daar past mijn kar niet meer bij!

Ik kan kiezen tussen twee rijen. De eerste bevat slechts een karretje. Omdat deze geen ketting heeft kan je je karretje er niet aan vast maken en je centje terugkrijgen. Rij twee is lang, zo lang dat het doodloopt in het perkje. Toevallig passerende stadswachten, die op mijn gevloek afkwamen, wrikken de rij naar opzij, tillen mijn kar eroverheen en haken hem aan.  Dankbaar slinger ik weg op mijn zwaarbeladen fiets, de donkere avond in.

Eureka-momentje

“He, wat leuk om iets over onderzoek te horen, dat gaat normaal helemaal langs me heen”, lachte de financiële man bij de koffieautomaat.  We stonden druk na te praten na afloop van onze wekelijkse groepsbespreking.

Daarbij laat een aantal collega’s met een paar dia’s de voortgang van hun onderzoek zien, waar we dan met z’n allen over brainstormen. Kunnen we nog alternatieve verklaringen bedenken of controleproeven verzinnen? Iedereen bekijkt de proeven net weer vanuit een andere hoek.

Deze keer buigen we ons over de experimenten van een collega-analist. Al een paar jaar werkt ze aan een nieuwe test die de kleinste bacteriële verontreiniging in plasmageneesmiddelen kan aantonen. Voor een nog betere kwaliteitscontrole van onze medicijnen. Ook zij had in haar experimenten de nodige controles ingebouwd, en zo kwam ze erachter dat plasma van sommige donors de test op een storende manier remt. Ze wilde precies uitpluizen wat er aan de hand was en vond toen welke plasma-eiwitten die remming veroorzaken. Nu kan ze gericht naar een oplossing voor die remming zoeken.

Kan je er niet een voordeel uit halen?

Maar kan je niet ook voordeel uit die remming halen?, vroeg haar begeleider zich af. Want: Als die eiwitten in de test bacteriële verontreinigingen remmen, zouden ze dan ook infecties met bacteriën in het lichaam kunnen bestrijden?

Wat een goed idee! Het zijn dit soort eureka-momenten die mijn werk zo boeiend maken. En wat leuk dat ons enthousiasme zo besmettelijk werkte bij die collega in de rij voor de koffieautomaat. De analiste werkt zich inmiddels een slag in de rondte: ze werkt stug door aan de test, en is tegelijkertijd bezig met de ontwikkeling van een potentieel medicijn tegen ernstige infecties.

eerder geplaatst op http://www.sanquin.nl/actueel/blog-overzicht/eureka-momentje/

Trainen voor BBB en temporaalkwab

Net even naar het Twiske geroeid. Daar een flinke wandeling gemaakt en terug hardgelopen. Nog een paar rondjes om het eilandje geschaatst en toen vond ik het genoeg geweest. Buiten de sportschool pakte donkere wolken samen. Ik sprong op de fiets, racete naar huis en was net voor het onweer binnen. Vervolgens lekker de spieren gerekt met het ophangen van de was.

De turbo moet weer aan. Die dijen zitten er niet voor niets. Door onze grootse spierbundels hun werk te laten doen blijven hart en bloedvaten gezond. Ook voor onze hersenen is activiteit van vitaal belang. Het is de temporaalkwab die het meest kwetsbaar is. Met een goede-doorbloede temporaalkwab hou je je geheugen in vorm. 

 

Moeras van details

Dat komt omdat de temporaalkwab een remmer is.  Professor Scherder, klinisch neuropsycholoog aan de VU, legt dat heel mooi uit in een mini-college. "De temporaalkwab selecteert wat belangrijk is en remt de ruis. Dat is precies wat er bij dementie verkeerd gaat: de patiënten zien door de bomen het bos niet meer. Het geheugen is niet groot genoeg om alles wat we meemaken op te slaan." De dingen die er toe doen verdwalen in een moeras van details. Meer Olga commandeur en minder breinbrekers dus.

Geplaagd door hardloopblessures dan maar naar Basic fit. “Gewoon niet om je heen kijken”, raadt een vrouwtje op de roeier naast me me aan. Maar het valt best mee. De powerafdeling zit beneden, boven gewoon normale mensen. Op aandringen van zoon heb ik een familieabonnement genomen. Ik ben al drie keer geweest. Heerlijk. Alle remmen los.

Wetenschappers Sanquin beloond voor onderzoek naar bestrijding van infecties bij kinderen

Richard Pouw en Mischa Keizer, wetenschappers van Sanquin, hebben prijzen in de wacht gesleept op een internationaal congres. Voor hun onderzoek naar de bestrijding van infecties bij kinderen kregen zij veel waardering op de European meeting for complement in human disease.

De promovendi van de onderzoeksgroep van Dr. Diana Wouters bij de afdeling Immunopathologie werken nauw samen met professor Taco Kuijpers van het Emma Kinderziekenhuis/AMC.
Het complementsysteem

Het complementsysteem
De jonge wetenschappers doen beide onderzoek aan het complementsysteem, een reeks eiwitten die belangrijk zijn voor het immuunsysteem. Vergeleken met antistoffen, die heel specifiek een micro-organisme herkennen, is het complementsysteem een schot hagel. De verschillende eiwitten van het complementsysteem vormen met elkaar een kettingreactie. De eerste schakel herkent en bindt bacteriën; de eiwitten aan het eind van de rit maken ze pas echt onschadelijk. Om te voorkomen dat de kettingreactie ontaardt in een lawine zijn remmende complementeiwitten betrokken, terwijl speciale beveiligers voorkomen dat ook het eigen lichaam wordt aangevallen.

De kettingreactie van het complementsysteem. Bacteriën worden herkend door MBL (boven) dat aan suikergroepen op micro-organismen bindt. Antistoffen (ab, onder) herkennen bacteriën op een heel specifieke manier. Na binding van MBL of antistoffen wordt de kettingreactie in gang gezet. Hierdoor gaat de bacterie uiteindelijk kapot, of  immuuncellen eten hem op (fagocytose).  Speciale remmers houden het complementsysteem onder controle, terwijl beveiligers de menselijke cellen beschermen tegen afbraak.                                                                                                     

Posterprijs
Richard Pouw won de prijs voor de beste wetenschappelijke poster. Zijn onderzoek spitst zich toe op de afweer tegen meningococcen bij kleine kinderen. Deze bacteriën, veroorzakers van hersenvliesontsteking, leiden het immuunsysteem om de tuin. Ze vermommen zich met kenmerken van menselijke cellen, waardoor de beveiligers van het complementsysteem ze bescherming bieden. Hierdoor kunnen deze bacteriën ongestoord hun gang gaan. Richard onderzoekt methodes om de beveiligers weg te houden van de bacteriën waardoor wellicht een betere behandeling tegen meningococceninfectie mogelijk wordt.

Prijs voor beste presentatie
Mischa Keizer bestudeert een schakel aan het begin van de kettingreactie van het complementsysteem. Dit eiwit, genaamd MBL, is bij een deel van de bevolking verlaagd aanwezig in het bloed. Bij mensen met een verzwakte afweer zou dit tot extra infecties kunnen leiden. Een groep kinderen met lage MBL bloedspiegels kreeg uit plasma gezuiverd MBL toegediend als potentieel medicijn. Hun weerstand was heel laag, omdat ze behandeld werden voor kanker. Helaas viel de werking van het product tegen. Mischa heeft onderzocht hoe dit kwam, en toonde aan dat zodra MBL in het bloed van de patiëntjes kwam, de complementremmers voorkwamen dat het zijn functie kon uitoefenen. Verder onderzoek naar bijvoorbeeld verbeterde zuiveringsmethodes of het gebruik van een recombinant preparaat moet uitwijzen of het mogelijk is de remmers op afstand te houden. Mischa Keizer werd beloond met de prijs voor de beste presentatie.

eerder gepubliceerd op: http://www.sanquin.nl/actueel/bloed-en-infectie/wetenschappers-sanquin-beloond-voor-onderzoek-infecties-bij-kinderen/

Warme zomer - natte herfst

Maak je borst maar nat. Een warme Noordzee staat garant voor regen en onweer in de herfst. De zomer van 2013 was warm en droog. De moerasplanten in mijn tuin hadden zwaar te lijden. Dat zijn de planten die het best gedijen in onze tuin, die gemiddeld  maar nauwelijks boven het grondwaterniveau staat. Gemiddeld dan. Want de regen valt niet gelijkmatig verspreid over het jaar; als het regent, houdt het vaak niet meer op. Zo niet deze zomer. Door de droogte had ik tientallen gieters slootwater nodig om de hortensia’s overeind te houden. Door een te laag grondwaterpeil klemde de houten achterom.

Warme Noordzee

Na een  warme zomer als die van dit jaar blijft de zee nog lang opgewarmd. Dat komt door de zogenaamde warmtecapaciteit van water. Water verandert langzamer van temperatuur dan lucht of land. Aan het begin van de zomer duurt het even voor het zeewater op temperatuur komt. Is het water een keer lekker opgewarmd dan kan het die warmte lang vast houden. In de herfst komt koude lucht van de noordpool naar ons land. Het zeewater verdampt, de warme, vochtige lucht stijgt op, koelt af in de koude luchtlaag erboven en het water condenseert in de vorm van buien.

Maar het kan nog heftiger. Door grote temperatuurverschillen ontstaat wrijving tussen de verschillende luchtlagen boven zee.  Hierdoor kan een spanningsveld opbouwen, met elektrische ontladingen tot gevolg: onweer. In gigantisch hoge onweerswolken van wel 10 kilometer hoog bewegen krachtige luchtstromen omhoog en omlaag. Dit gaat gepaard met valwinden, windstoten of windhozen en soms hagel.  Door de westenwind hebben vooral de kustprovincies hier last van.

Neerslagoverschot

Neerslagoverschot 23 augustus
Hoe roder hoe droger                   

Neerslagoverschot 15 september
Amsterdam-Noord nog steeds aan
 de droge kant, ondanks alle regen.

Het is de laatste jaren meer gaan regen in Nederland. Fellere buien, meer millimeters per jaar. In diverse weerstations wordt de hoeveelheid neerslag gemeten. Om te weten hoe droog het in de tuin is heb je meer aan het neerslagoverschot. In dit getal zit ook de verdamping meegerekend. Het neerslagtekort bij droogte heet in de boeken van de KNMI een negatief neerslag overschot.

Hoewel de tuin officieel nog steeds te droog is, staan de planten er weer goed doorwaterd bij. Sterker nog, sommige buigen door alle nattigheid diep voorover.  De achterom gaat weer moeiteloos open en dicht en mijn regenpak en –laarzen zitten weer permanent in mijn tas. Hoewel niet van harte, ben ik weer helemaal klaar voor de herfst. 

Fijn die natuur, maar liever niet in mijn eigen tuin

Kan je deze gewoon eten? Een paar jongetjes keken verbaasd toe hoe ik een braam van de buurtstruik plukte en in mijn mond stopte. Wat is er heerlijker dan opgroeien met zo’n bramenstruik langs de weg van huis naar school? Hoeveel bramen ik daar met de kinderen niet terloops geplukt heb…. Soms gingen we naar het Twiske, als we een emmertje vol nodig hadden om bramentaart of bramenjam mee te maken. Daar wisten we precies die verwilderde plekjes te vinden. Want verwilderen, dat kunnen deze struiken heel goed. Hoe dat precies in zijn werk gaat kunnen we ook heel dicht bij huis bekijken. Buurmans tuin is namelijk een grote wildernis. Een echt reservaat voor vogels, egels en veel andere dieren uit Amsterdam-Noord. Een blik over de schutting en je ziet nog een aantal fruitbomen staan, verscholen onder het geweld van een aantal in-  en uitheemse gewassen die de tuin over hebben genomen. Buurman kan niet meer naar achter doorlopen. 

Woekerende vogelkers

Worteluitlopers van de vogelkers

De hardnekkigste struik is zonder twijfel de Amerikaanse vogelkers, ook wel bospest genoemd. Hele duingebieden neemt deze plant over, en naast buurmans tuin ook die van ons. Worteluitlopers kruipen met het grootste gemak onder de schutting door en overal ontspruiten nieuwe vogelkersjes. Die ik met de groots mogelijke moeite eruit kan rukken, maar vaak ook niet meer. Resistent als ze zijn tegen glyfosaat, is het voortdurend afknippen en het planten van sterke, concurrerende bodembedekkers het enige dat ik kan doen.  Met een telescoopsnoeizaag  proberen we wat van de bovenkant van buurmans bos af te krijgen. Maar voor elke afgezaagde tak komen er tien terug.

Het uiteinde van de braamrank
dringt de grond in en schiet wortel 

Dan de braam, die heeft een andere tactiek. Die verspreidt zich bovengronds. Met een enorme snelheid groeien zijn takken alle kanten uit. Met gemak reiken ze met grote bogen over de schutting, net zo lang totdat de uiteinden de grond raken. Het kopje dringt de aarde in, schiet wortel en een nieuwe bramenstruik is een feit.

Ik laat de jongetjes een paar bramen zien die rijp en heerlijk zoet zijn en geef er meteen eentje aan de hond, die er ook verzot op is. Fijn al die natuur dicht bij huis, maar soms liever niet in mijn eigen tuin.

Het toppunt van natuurbeleving

Een aantal weekenden in het voorjaar is het raak: het is weer tijd voor het nieuwe tuinieren. De onder architectuur vormgegeven tuin aan de overkant van de sloot staat in het teken van de grote schoonmaak. Dat betekent urenlange herrie van hogedrukspuiten,  bladblazers en-stofzuigers.  De moderne, geheel bestrate tuin vergt een hoop werk. Daar zijn ze toch mooi ingetrapt, toen de flitsende folder van de makelaar een onderhoudsvrije tuin beloofde.

Je ziet dat soort tuinen steeds meer. Bomen worden gekapt, struiken verwijderd en de haag wordt vervangen door een schutting. Voor de kinderen komt een stukje kunstgras. Tegen de zon een grote parasol om onder weg te smelten, liggend op de wicker loungebank.

"Alles groeit door elkaar, is dat wel de bedoeling?"

Een beetje natuur is leuk maar het moet niet te gek worden. Vogels zijn mooi om naar te kijken, je wilt er niet door gewekt worden. Planten zijn alleen leuk in grote potten, zodat je niet hoeft te bukken, en vooral geen vieze handen krijgt.

Natuur is vies en bewerkelijk.

Mijn zoon vertelde dat zijn vrienden niet begrijpen dat “dit de bedoeling is”, en hij wees naar onze weelderige tuin, waar planten door elkaar heen groeien en half over het pad hangen.  Bijen en hommels zoemen gevaarlijk dicht langs de antieke gietijzeren stoelen, waar de verf  vanaf is gebladderd.  Er ligt vogelpoep op het bankje onder de treurwilg.  Mooi onkruid mag blijven, alle hoekjes en gaatjes zijn opgevuld.

Voor mij geen aangeharkte aarde.

De nieuwste rage: een natuurposter in de tuin                         

Nu is er weer een nieuwe tuinrage. En dan bedoel ik niet die Boeddhabeelden die je vanuit alle tuinen aanstaren. Het is de natuurposter. Een canvas met de afbeelding van een natuurlandschap. Om op te hangen aan je schutting. Het toppunt van natuurbeleving.